Czterech komendantów upamiętnionych w Łomży. Nowy pomnik zastąpił zużyty monument

Na cmentarzu katedralnym w Łomży odsłonięto pomnik poświęcony czterem komendantom konspiracyjnych struktur niepodległościowych. Monument przypomina o ludziach, którzy walczyli z okupantami podczas wojny, a później nie złożyli broni mimo powojennych represji. Uroczystość odbyła się podczas obchodów Dnia Polskiego Państwa Podziemnego i zakończyła Apelem Pamięci oraz salwą honorową.

• Nowy monument stanął w miejscu wcześniejszego
• Ziemia łomżyńska była ważnym zapleczem konspiracji
• Od ZWZ do WiN trwała walka o niepodległość

Nowy monument stanął w miejscu wcześniejszego

Uroczystości rozpoczęła Eucharystia w kościele pw. św. Michała Archanioła, której przewodniczył ks. bp Janusz Stepnowski. Następnie uczestnicy przeszli na cmentarz katedralny, gdzie odsłonięto i poświęcono pomnik. W ceremonii uczestniczyli między innymi przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, wojska, duchowieństwa, parlamentarzyści, samorządowcy oraz reprezentanci organizacji społecznych.

Około 3-metrowy kamienny obelisk zwieńczony krzyżem zastąpił wcześniejszy monument, który z czasem uległ znacznemu zużyciu. Na pomniku umieszczono informacje o czterech komendantach organizacji działających na ziemi łomżyńskiej:

• kpt. Franciszku Skowronku ps. „Franciszek”, „Jackowski”, zamordowanym przez NKWD w 1941 roku,
• kpt. Hieronimie Łagodzie ps. „Lak”, który zginął w niemieckim obozie koncentracyjnym Gross-Rosen,
• mjr. Stanisławie Cieślewskim ps. „Lipiec”, zastrzelonym w 1952 roku podczas obławy w Grądach Małych,
• płk. Janie Tabortowskim ps. „Bruzda”, „Sikora”, poległym w walce z funkcjonariuszami Milicji Obywatelskiej.

Za powstanie pomnika odpowiadał Instytut Pamięci Narodowej. Nowa konstrukcja ma także funkcję grobowca urnowego. Dzięki temu, jeśli w przyszłości zostaną odnalezione miejsca pochówku dowódców, będzie można złożyć w nim urny z ich prochami.

„Na chwilę obecną jest to bowiem pomnik symboliczny” – przekazał dr hab. Krzysztof Sychowicz, dyrektor białostockiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej.

Ziemia łomżyńska była ważnym zapleczem konspiracji

Podczas przemówień przypominano, że struktury Polskiego Państwa Podziemnego na ziemi łomżyńskiej należały do najlepiej zorganizowanych i najbardziej aktywnych w kraju. Wiceprezydent Łomży Andrzej Stypułkowski wskazywał, że konspirację tworzyli nie tylko żołnierze. Zaangażowani byli również nauczyciele, urzędnicy, łącznicy i wywiadowcy, którzy organizowali tajne struktury oraz pomagali utrzymać ich działanie.

Poseł na Sejm RP Bogumiła Olbryś mówiła o służbie, odwadze i poświęceniu komendantów. Jej zdaniem te postawy są częścią dziedzictwa, które powinno być przekazywane kolejnym pokoleniom.

Obchody 27 września przypadły w 87. rocznicę utworzenia Polskiego Państwa Podziemnego. Po odsłonięciu monumentu odbyły się jego poświęcenie, Apel Pamięci i salwa honorowa. Dzięki umieszczeniu urnowego grobowca przy pomniku miejsce to może w przyszłości upamiętniać nie tylko symbolicznie, lecz także poprzez pochówek odnalezionych szczątków.

Od ZWZ do WiN trwała walka o niepodległość

Związek Walki Zbrojnej powstał w listopadzie 1939 roku, miesiąc po zakończeniu kampanii obronnej. Organizację tworzyli oficerowie Wojska Polskiego działający w konspiracji. ZWZ podlegał Naczelnemu Wodzowi i Rządowi RP na Emigracji, a jego zadaniem była walka z okupacją niemiecką i sowiecką.

14 lutego 1942 roku ZWZ został przekształcony w Armię Krajową. W połowie 1944 roku liczba zaprzysiężonych żołnierzy AK przekraczała 400 tysięcy. Po upadku powstania warszawskiego i niepowodzeniu akcji „Burza” działalność zbrojna została ograniczona, a 19 stycznia 1945 roku gen. Leopold Okulicki ps. „Niedźwiadek” wydał rozkaz rozwiązania istniejących jeszcze struktur AK.

Nie wszyscy dowódcy podporządkowali się temu rozkazowi. Ppłk Władysław Liniarski ps. „Mścisław”, były komendant białostockiego okręgu ZWZ i AK, powołał Armię Krajową Obywatelską. Organizacja działała do września 1945 roku, a następnie weszła w skład Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”.

WiN funkcjonowało do 1947 roku. Część żołnierzy ujawniła się na mocy amnestii, jednak niektórzy kontynuowali konspirację jeszcze w pierwszej połowie lat 50. XX wieku. Ziemia łomżyńska należała do miejsc, w których walka o pełną niepodległość trwała wyjątkowo długo.

na podstawie: Urząd Miejski Łomża.